-
سرفه کودکان: درمانهای خانگی سرفه در کودکان
یکی از روشهای درمان سرفه، درمان خانگی است. درمانهای خانگی سرفه شامل مصرف مایعات گرم مثل چای گیاهی و سوپ، استفاده از عسل طبیعی برای تسکین گلو، بخور و مرطوب نگه داشتن هوا، غرغره آب نمک و بالا نگه داشتن سر هنگام خواب است. همچنین استراحت کافی و حفظ رطوبت مجاری تنفسی به کاهش تحریک گلو و کاهش دفعات سرفه میکند.
سرفه واکنشی طبیعی از سوی بدن است که با هدف پاککردن مجاری تنفسی، مثل گلو یا ریهها، از مخاط، خلط، گرد و غبار، یا محرکهای بیرونی رخ میدهد. گاهی سرفه موقت و کوتاهمدت است، مثلاً هنگام سرماخوردگی یا تماس با هوای آلوده؛ اما گاهی مزمن میشود و کیفیت زندگی را پایین میآورد. در این شرایط، در کنار درمانهای دارویی، درمانهای خانگی و طبیعی میتوانند نقش مؤثری در تسکین سرفه و کمک به بدن در بهبود داشته باشند. در این مقاله به چند روش خانگی شناختهشده و نسبتاً ایمن را میپردازیم. اما توجه به این نکته ضروری است که اگر سرفه شدید، طولانی، همراه با تب بالا، خلط زیاد یا درد قفسه سینه بود، حتماً به پزشک مراجعه شود.
درمانهای خانگی سرفه
عسل
عسل شناختهشدهترین درمان خانگی برای سرفه میباشد. مطالعات نشان دادهاند که عسل میتواند گلو را نرم کند، احساس خشکی یا تحریک در گلو را کاهش دهد و گاهی حتی به اندازه برخی داروهای بدون نسخه در کاهش سرفه مؤثر باشد. طریقه مصرف بهاین صورت بوده که یک قاشق چایخوری عسل (برای کودکان بالای 1 سال) میتواند به تنهایی مصرف شود یا با آب گرم یا دمنوش ملایم مخلوط شود.
نکته حائز اهمیت این است که کودکان زیر 1 سال بهدلیل خطر بوتولیسم هرگز نباید عسل مصرف کنند.
جوشانده زنجبیل
زنجبیل خواص ضدالتهابی و ضدباکتریایی دارد و میتواند به کاهش التهاب مجاری تنفسی کمک کند. همچنین ممکن است به نرم شدن گلو و کاهش تحریک ناشی از سرفه کمک کند. روش مصرف آن به این صورت بوده که چند برش زنجبیل تازه به مدت چند دقیقه در آب جوش قرار گرفته تا بجوشد. افزودن کمی عسل یا لیمو به آن میتواند مفیدتر باشد.
دمنوش آویشن
آویشن یکی از گیاهان دارویی قدیمی است که به دلیل ترکیبات ضد میکروبی و آرامبخش راههای تنفسی شناخته شده است. آویشن میتواند به کاهش سرفه مخصوصاً سرفههای ناشی از سرماخوردگی یا برونشیت کمک کند. طریقه مصرف آن به این صورت بوده که دو قاشق غذاخوری برگ خشک آویشن (یا مقدار متناسب از برگ تازه) در آب جوش دم شود. بعد از 10 الی 15 دقیقه میتوان آن را با کمی عسل یا لیمو 2 الی 3 بار در روز نوشید.
دمنوش ترکیبی
مانند دمنوش ترکیبی زنجبیل + عسل + لیمو. ترکیب چند روش بالا میتواند تأثیر بیشتری داشته باشد؛ برای مثال دمنوش زنجبیل با عسل یا اضافه کردن لیمو به آب گرم با عسل میتواند هم التهاب را کاهش دهد، هم سیستم ایمنی را تقویت کرده و هم گلودرد یا تحریک گلو را تسکین دهد. توصیه میشود این ترکیبها بهخصوص شبها یا هنگام خواب امتحان شود؛ چرا که سرفه شبانگاهی معمولاً آزاردهندهتر است.
غرغره آب نمک
غرغره با آب گرم و نمک میتواند گلو را آرام کند، التهاب را کاهش دهد و به پاککردن مخاط یا خلط کمک کند، که به نوبه خود میتواند سرفه را کاهش دهد. برای این کار باید نصف قاشق چایخوری نمک را در یک لیوان آب گرم حل و روزی 1 الی 2 بار غرغره کرد. مخصوصاً زمانی که گلو خشک یا تحریکشده باشد، مؤثر است.
بخور و مرطوب نگهداشتن محیط
بخور یا تنفس بخار (steam) میتواند به مرطوبکردن مجاری تنفسی کمک کند، مخاط یا خلط را رقیق کرده و دفع آن را آسانتر کند؛ بنابراین برای سرفههای خلطدار یا هنگام گرفتگی بینی مناسب است. استفاده از دستگاه بخور سرد یا گرم در اتاق، مخصوصاً شبها، میتواند گلو و مجاری تنفسی را مرطوب نگه دارد و سرفههای خشک را کاهش دهد. بعضی افراد چند قطره روغن طبیعی مثل اکالیپتوس یا درخت چای نیز به آب اضافه میکنند؛ این کار ممکن است در باز شدن راه تنفسی مؤثر باشد. قرار دادن حوله مرطوب روی شوفاژ یا حمام بخار نیز مفید است.
سوپ و مایعات گرم
نوشیدن مایعات گرم مانند آب ولرم، چای گیاهی، سوپ گرم یا آب ساده کمک میکند گلو مرطوب بماند، خلط رقیقتر شود و التهاب کمتر شود؛ این امر برای کاهش سرفه مفید است. همچنین نوشیدن مایعات کافی به عملکرد طبیعی مجاری تنفسی و سیستم ایمنی بدن کمک میکند. سوپ گرم یا آب مرغ باعث نیز رقیق شدن مخاط و آرام کردن التهاب مجاری تنفسی میشود. ترکیبات سوپ مرغ میتوانند اثر ضدالتهابی خفیف داشته باشند و به بهبود علائم سرماخوردگی و سرفه کمک کنند.
لیمو و مرکبات تازه
لیمو حاوی ویتامین C و آنتیاکسیدان است و میتواند سیستم ایمنی را تقویت کند. اضافه کردن لیمو به آب گرم یا دمنوش با عسل، هم گلو را آرام میکند و هم باعث کاهش التهاب میشود.
اجتناب از محرکها
دود سیگار، گرد و غبار، هوای خشک یا آلایندهها میتوانند سرفه را تشدید کنند. رعایت محیط تمیز، استفاده از ماسک در مکانهای آلوده و تهویه مناسب میتواند کمککننده باشد. تنفس عمیق و آرام، اجتناب از صحبت زیاد یا فریاد زدن، و خواب کافی نیز به کاهش تحریک گلو و بازسازی مجاری تنفسی کمک میکند.
بالا نگهداشتن سر به هنگام خواب
قرار دادن سر در ارتفاع کمی بالاتر نسبت به بدن میتواند از تحریک گلو و برگشت ترشحات به گلو جلوگیری کند و سرفه شبانه را کاهش دهد. میتوان از یک یا دو بالش اضافه زیر سر استفاده کرد یا سر تخت را کمی بالا آورد. این کار مخصوصاً برای کسانی که سرفه ناشی از ترشحات بینی، رفلاکس معده یا خشکی گلو دارند مفید است.
نتیجهگیری
درمانهای خانگی برای سرفه مانند عسل، زنجبیل، آویشن، غرغره آب نمک، بخور و نوشیدن مایعات گرم گزینههایی نسبتاً ساده، ارزان و در بسیاری موارد مؤثر برای تسکین موقت و بهتر شدن وضعیت گلو و مجاری تنفسیاند. این درمانها میتوانند به کاهش شدت و تکرار سرفه کمک کرده، خلط را رقیقتر کنند و احساس راحتی بیشتری به فرد بدهند. با این حال، این نکته حائز اهمیت است که که اگر سرفه طولانیمدت باشد، همراه با تب، خلط زیاد، خلط خونی، تنگی نفس یا درد قفسه سینه، امکان دارد نشانه بیماری جدیتری (مثل عفونت ریه، برونشیت شدید یا سایر مشکلات تنفسی) باشد. در آن صورت درمان خانگی کافی نیست و باید به پزشک مراجعه شود.
سرفه چیست؟
سرفه یک واکنش طبیعی بدن است که با هدف پاکسازی مجاری تنفسی از مخاط، خلط، گرد و غبار، یا عوامل محرک ایجاد میشود. این مکانیسم دفاعی به جلوگیری از تجمع مواد مضر در ریهها و گلو کمک میکند.
علل ایجاد سرفه
از اصلیترین دلایل سرفه میتوان موارد زیر را نام برد:
- عفونتهای ویروسی (سرماخوردگی، آنفلوآنزا)
- عفونتهای باکتریایی (برونشیت، ذاتالریه)
- آلرژی و حساسیت به گرد و غبار، گرده گیاهان یا حیوانات
- تحریکات محیطی (دود سیگار، هوای خشک، آلایندهها)
- رفلاکس معده (GERD)
- داروهای خاص (مثل مهارکنندههای ACE)
- بیماریهای مزمن ریه (آسم، COPD)
علائم سرفه
این مشکل معمولا با یک یا چند مورد از علائم زیر همراه میباشد:
- تب و لرز
- گرفتگی و درد گلو
- خلط (شفاف، زرد یا سبز)
- تنگی نفس یا نفسزدگی
- درد قفسه سینه
- احساس خشکی یا خارش گلو
سرفه در کودکان
سرفه در کودکان بسیار شایع است و معمولاً به دلیل عفونتهای ویروسی (مانند سرماخوردگی یا آنفلوآنزا) رخ میدهد، اما میتواند علل دیگری هم داشته باشد، مانند آلرژی، آسم، رفلاکس معده یا تحریکات محیطی (دود، گرد و غبار، هوای خشک). این مشکل ممکن است با گریه، اختلال خواب (سرفه و اختلال خواب)، بیقراری یا کاهش اشتها همراه باشد. سرفههای طولانی یا شدید در کودکان بهخصوص اگر با خستگی، بیقراری، کاهش اشتها، تب، گرفتگی بینی یا ترشحات همراه باشد، نیازمند بررسی پزشکی است.
سرفه در کودکان ، سرفه کودکان و آسم ، خطرناکترین انواع سرفه در کودکان ،
انواع سرفه
بر اساس طول مدت
- حاد: کمتر از ۳ هفته
- تحت حاد: ۳ تا ۸ هفته
- مزمن: بیش از ۸ هفته
بر اساس ماهیت
- خشک: بدون خلط، غالباً با خارش یا تحریک گلو (سرفه خشک)
- تر یا خلطدار: همراه با ترشحات از ریه یا گلو (سرفه خلطدار)
- سرفههای شبانه: اغلب ناشی از آلرژی یا رفلاکس
- سرفههای همراه با صدا (Wheeze): معمول در آسم یا عفونتهای ریه
درمانهای سرفه
درمان شیمیایی
- داروهای سرکوبکننده سرفه (مثل دکسترومتورفان)
- خلطآورها (مثل گایافنزین)
که دارای عوارضی مانند خوابآلودگی، تهوع، تهدید سیستم عصبی مرکزی در دوز بالا، وابستگی و اثرات جانبی گوارشی بوده و باید تحت نظر پزشک مصرف شوند. همچنین ایمنی این داروها در کودکان زیر 6 سال جای بحث دارد.
درمانهای گیاهی
از جمله گیاهان دارویی میتوان به آویشن، پیچک، گل ختمی، زنجبیل، شیرین بیان و … اشاره کرد.
شربتهای گیاهی مانند شربت کو-دی® (®co-day) با فرمولاسیون پیشرفته شامل عصارههای گیاهی مؤثر در تسکین سرفه، به همراه زینک و ویتامین C برای تقویت سیستم ایمنی تولید شدهاند و از جمله درمانهای گیاهی و ایمن محسوب میشوند. ترکیبات کلیدی شامل پیچک (رقیقکننده مخاط)، سرخاگل (تقویت سیستم ایمنی)، آویشن (کاهش سرفه و ضدالتهاب)، گل ختمی (نرمکننده گلو)، گل بنفشه (محافظت از گلو) و عسل طبیعی (ضدالتهاب و نرمکننده گلو) هستند. کو-دی® برای مصرف روزانه مناسب است و استفاده همزمان آنها باعث تسکین سرفه، کاهش التهاب، پاکسازی مجاری تنفسی و بهبود انرژی کودک میشود.
سرفه و رویکردهای دارویی، خانگی و گیاهی ، موثرترین روی درمان سرفه
عوارض عدم درمان سرفه
- آسیب به بافت گلو و تارهای صوتی
- بروز مشکلات ریوی مثل برونشیت یا ذاتالریه
- اختلال در خواب و کاهش کیفیت زندگی
- در کودکان: کاهش اشتها، بیقراری، خستگی، کاهش رشد و ضعف سیستم ایمنی
نویسنده
محقق و داروساز