-
زردی نوزاد تا چند روزگی خطرناک است؟ علت طول کشیدن زردی نوزاد
زردی نوزادان معمولا از روی چشم و پوست آن ها قابل تشخیص است. در صورتی که زردی بعد از ۲ هفته در یک نوزاد کامل و بعد از ۳ هفته در یک نوزاد نارس از بین نرود، زردی طولانی مدت تلقی می شود.
زردی نوزادی (یرقان) یکی از شایعترین پدیدههای دوران نوزادی است و حدود 60 تا 80 درصد نوزادان در روزهای ابتدایی زندگی درجاتی از زردی را تجربه میکنند. در بیشتر موارد، این وضعیت خفیف و گذرا و ناشی از نارس بودن سیستم کبدی و افزایش طبیعی بیلیروبین در روزهای اول تولد است. اما در برخی شرایط، شدت بالا یا طولانی شدن زردی میتواند نشانه وجود یک مشکل زمینهای باشد و در صورت عدم تشخیص و درمان بهموقع، ممکن است به عوارض جدی مانند آسیب دائمی مغز منجر شود. آگاهی والدین از نشانهها، زمان طبیعی بهبود، علل خطرساز و نحوه صحیح برخورد با زردی میتواند از این عوارض پیشگیری کند. در این مقاله به علت طول کشیدن زردی نوزادان میپردازیم.
علت زردی نوزاد چیست؟
زردی نوزاد به دلیل افزایش بیلیروبین در خون رخ میدهد. بیلیروبین مادهای است که از تجزیه طبیعی گلبولهای قرمز ایجاد میشود. در نوزادان، چند عامل باعث افزایش سطح بیلیروبین میشود:
نارس بودن کبد
شایعترین علت افزایش بیلیروبین در نوزادان میباشد. در روزهای اول زندگی، آنزیمهای کبدی هنوز کامل نشدهاند و بیلیروبین بهخوبی دفع نمیشود. (زردی نوزاد نارس)
تخریب بیشتر گلبولهای قرمز
نوزادان گلبولهای قرمز بیشتری نسبت به بزرگسالان دارند و این گلبولها عمر کوتاهتری دارند، بنابراین تجزیه آنها بیشتر است.
تغذیه ناکافی یا کمآبی
اگر نوزاد شیر کافی دریافت نکند، دفع مدفوع کاهش مییابد، بیلیروبین در روده جذب دوباره میشود و درنتیجه زردی تشدید میشود.
ناسازگاری خونی مادر و نوزاد
ناسازگاری Rh یا ABO موجب تخریب شدید گلبولهای قرمز میشود و از دلایل مهم زردی شدید است.
عفونتها
عفونت ادرار یا عفونت سیستمیک میتواند دفع بیلیروبین را مختل کند.
مشکلات کبد یا صفرا
این مشکلات مانند آترزی صفراوی (بسیار مهم و اورژانسی)، کلستاز، بیماریهای متابولیک کبد و انسداد مجاری صفراوی باعث افزایش سطح بیلیروبین میشوند.
کمکاری تیروئید مادرزادی
یکی از دلایل بسیار مهم زردی طولکشیده که با غربالگری تشخیص داده میشود.
علت طول کشیدن زردی نوزاد چیست؟
زردی طولکشیده به زردیای گفته میشود که بیش از 14 روز در نوزاد کامل و بیش از ۲۱ روز در نوزاد نارس ادامه پیدا کند. مهمترین دلایل طول کشیدن زردی در نوزادان عبارتاند از:
- زردی شیر مادر (Breast milk jaundice): کاملاً بیخطر است؛ برخی ترکیبات شیر باعث افزایش جذب بیلیروبین از روده میشوند.
- کمبود شیر یا تغذیه نامناسب: از علتهای بسیار مهم که با افزایش دفعات شیردهی رفع میشود.
- کمکاری تیروئید مادرزادی: یکی از علل قابلدرمان و مهم بوده و غربالگری آن ضروری است.
- عفونتها: خصوصاً عفونت ادراری نوزاد یا عفونت سیستمیک
- ناسازگاری خونی حلنشده
- بیماریهای کبد و صفرا: بهویژه آترزی صفراوی که نشانه مهم آن مدفوع بیرنگ (خاکی) است و یک مورد اوژانسی محسوب میشود.
- نارس بودن نوزاد: بهدلیل این که دفع بیلیروبین دیرتر کامل میشود.
زردی نوزاد چند روز طول میکشد و چه زمانی طبیعی است؟
زردی طبیعی (فیزیولوژیک) از روز 2-3 بعد از تولد شروع میشود، در روز 4 تا 5 به اوج رسیده و تا 10 الی 14 روزگی برطرف میشود. پس اگر زردی تا دو هفته برطرف شود و شدت آن کم باشد، طبیعی است.
جلوگیری از زردی نوزادان در بارداری
زردی نوزاد تا چند روزگی اگر ادامه پیدا کند خطرناک است؟
اگر زردی بیشتر از 14 روز در نوزاد کامل و بیشتر از 21 روز در نوزاد نارس ادامه پیدا کند، غیرطبیعی و بالقوه خطرناک است. بهویژه زمانی که:
- عدد بیلیروبین بیش از حد سن نوزاد زیاد باشد.
- مدفوع کمرنگ/ بیرنگ یا ادرار تیره باشد (علامت بیماری کبدی).
- وزنگیری نامناسب باشد یا نوزاد کاهش وزن داشتهباشد.
- نوزاد بیحال، کماشتها یا تبدار باشد.
- زردی در روزهای اول بسیار شدید باشد.
این موارد میتواند نشاندهنده بیماری جدی باشد.
اگر زردی نوزاد طول کشید، چه باید کرد؟
اقدامات ضروری بههنگام طول کشیدن زردی نوزاد شامل موارد زیر میباشد:
1. انجام آزمایش بیلیروبین: اولین و مهمترین قدم
2. بررسی نوع بیلیروبین و تعیین مستقیم یا غیرمستقیم بودن آن:
- مستقیم (کونژوگه): نشانه بیماری کبدی یا صفراوی
- غیرمستقیم: معمولاً اختلال خون یا شیر مادر، بیشتر در زردیهای طبیعی و ناسازگاری خونی
3. بررسی عفونت و تیروئید
4. ارزیابی تغذیه
5. مراجعه فوری به پزشک در صورت وجود علائم خطر
6. پیگیری منظم سطح بیلیروبین تا بهبود کامل
7. آزمایشهای تکمیلی در صورت نیاز
- تست تیروئید (TSH, T4)
- آزمایش ادرار
- آزمایش خون کامل (CBC)
- سونوگرافی کبد و صفرا در موارد مشکوک
- تستهای کبدی (AST, ALT, ALP, GGT)
- بررسی ناسازگاری خونی (Coombs test)
- بررسی گروه خونی
درمان زردی طولکشیده نوزاد
فتوتراپی (نوردرمانی)
درمان اصلی و خط اول بوده و در بیمارستان یا گاهی در منزل با دستگاه استاندارد انجام میگیرد. نور باعث تبدیل بیلیروبین به ماده قابل دفع از طریق ادرار و مدفوع میشود.
در زردی طولکشیده نوزاد، درمانهای خانگی مانند قرار دادن نوزاد زیر آفتاب و نوردرمانی غیر استاندارد با لامپ معمولی کاملاً ممنوع است.
تغذیه مناسب
افزایش دفعات شیردهی (8–12 بار در روز) موجب دفع بیشتر بیلیروبین میشود. در نوزادانی که شیر کافی نمیگیرند، ممکن است نیاز به شیر دوشیده یا مکمل باشد. همچنین در نوزادان دهیدراته ممکن است نیاز به مایعات وریدی باشد.
درمان علت زمینهای
بسته به علت زمینهای، اقدام درمانی میتواند شامل درمان آنتیبیوتیک برای عفونت، درمان کمکاری تیروئید، درمان ناسازگاری خونی، جراحی در آترزی صفراوی و اصلاح مشکلات کبد یا صفرا میباشد.
تعویض خون
در موارد بسیار شدید و زمانی که سطح بیلیروبین به حد خطرناک برسد و به نوردرمانی پاسخ ندهد تعویض خون برای نوزاد انجام میگیرد. (تعویض خون در نوزادان)
نتیجهگیری
زردی نوزاد اغلب بیخطر و گذراست؛ اما تداوم آن بعد از دو هفته یا افزایش شدید بیلیروبین نیاز به بررسی فوری دارد. توجه به علائم هشدار، شیردهی مناسب و پیگیری آزمایشها میتواند از عوارض جدی مانند کرنیکتروس جلوگیری کند. در صورت طولانی شدن یا بدتر شدن زردی، مراجعه سریع به پزشک ضروری است.
زردی چیست؟
زردی (Jaundice) یعنی زردشدن پوست و صلبیه چشمها (زردی چشم) و گاهی مخاط بهدلیل افزایش بیلیروبین خون که معمولاً ناشی از تخریب زیاد گلبولهای قرمز، مشکل کبد، یا انسداد مسیر صفرا است.
انواع زردی چیست؟
زردی پیشکبدی (Pre-hepatic)
بهعلت تخریب زیاد گلبول قرمز رخ داده و بیلیروبین غیرمستقیم بالا میرود.
زردی کبدی (Hepatic)
بهعلت اختلال سلولهای کبد (هپاتیت، سیروز) رخ داده و هر دو نوع بیلیروبین بالا میشود.
پسکبدی (Post-hepatic / Obstructive)
بهعلت انسداد صفرا (سنگ، تومور) رخ داده و بیلیروبین مستقیم بالا رفته و مدفوع بیرنگ و ادرار تیره میگردد.
روشهای تشخیص زردی
- معاینه بالینی: دیدن زردی پوست و صلبیه چشم.
- چک بیلیروبین خون: بیلیروبین مستقیم، غیرمستقیم و کل.
- آزمایشهای کبدی: GGT, ALP, ALT, AST
- آزمایش کامل خون (CBC): برای بررسی همولیز
- سونوگرافی کبد و مجاری صفراوی: بررسی انسداد صفرا.
- آزمایش ادرار: وجود بیلیروبین (فقط در نوع مستقیم).
- در نوزادان: بیلیروبین پوستی TcB)) یا چک خون (TSB)
علل ایجاد زردی
زردی در در نوزادان
- نارس بودن کبد
- ناسازگاری خونی
- کمبود شیر
- عفونت
- مشکلات مادرزادی کبد یا صفرا
- کمکاری تیروئید
زردی در کودکان و بزرگسالان
- هپاتیت ویروسی
- سنگ صفرا
- بیماریهای کبد چرب
- انسداد مجاری صفراوی
- کمخونی همولیتیک
- عفونتها و سپسیس
درمانهای زردی
در نوزادان
- نوردرمانی (مزایا و محدودیتها، سطح آغاز، عوارض )
- تغذیه کافی
- درمان بیماری زمینهای
- تعویض خون در موارد شدید
در کودکان و بزرگسالان
درمان علت زمینهای:
- درمان هپاتیت: داروهای ضد ویروسی
- درمان سنگ صفرا
- عفونتهای باکتریایی مانند عفونت صفراوی: آنتیبیوتیکها
- جراحی در انسداد صفرا
- درمان کمخونی همولیتیک
درمانهای زردی شامل درمانهای فیزیکی و تهاجمی (حمام کاسنی، فتوتراپی، تعویض خون، جراحی، پیوند کبد)، درمانهای داوریی (بسته به علت زمینهای که پیشتر ذکر شد)، درمانهای گیاهی و اصلاح سبک زندگی (پرهیز از مصرف الکل، وزش مداوم، نوشیدن آب کافی، مصرف میوهها و سبزیجات آنتیاکسیدان) میباشد.
درمانهای گیاهی
گیاهانی مثل خارمریم (حاوی سیلیمارین: محافظتی برای سلولهای کبدی) زردچوبه (حاوی کورکومین: اثرات ضدالتهاب و کمک به جریان صفرا)، کاسنی (اثر ملایم بر بهبود کبد) و آرتیشو (افزایش ترشح صفرا) برای بهبود عملکرد کبد و افزایش جریان صفرا بهکار میروند؛ در بین درمانهای گیاهی، شیرخشت یکی از مؤثرترین و ایمنترین گزینههای طبیعی برای کمک به کاهش زردی نوزادان محسوب میشود. (مکانیسم اثر شیرخشت در درمان زردی)
راهکارهای سنتی درمان زردی نوزاد
نئوناستر® (®neoneaster) یک قطره گیاهی مخصوص نوزادان و تولید شده توسط شرکت داروسازی ارس بوده که از عصاره شیرخشت تهیه شده و بهدلیل داشتن مانیتول، اثر ملین اسموتیک ملایم دارد و با افزایش دفع مدفوع، به کاهش بیلیروبین و بهبود زردی نوزادان کمک میکند. این فرآورده همچنین با تقویت جریان صفرا، عملکرد کبد را بهطور ملایم بهبود میبخشد و در موارد یبوست نوزادان نیز کاربرد دارد. قطره نئوناستر® (®neoneaster) بر اساس مطالعات بالینی محصولی موثر جهت پیشگیری و درمان زردی نوزادان بوده و انتخابی ایمن و موثر میباشد.
عوارض عدم درمان زردی
در نوزادان
- بازگشت و عود مجدد زردی برطرف شده
- آسیب مغزی (کرنیکتروس)
- کاهش شنوایی
- مشکلات حرکتی
- تشنج
- عقبماندگی ذهنی (در موارد بسیار شدید)
در کودکان و بزرگسالان
- آسیب کبدی
- نارسایی کبد
- سپسیس
- مشکلات صفراوی
نویسنده
محقق و داروساز