فتوتراپی (نوردرمانی): انواع فتوتراپی، مزایا و معایب آن

در زمان قدیم مشاهده شد که قرار گرفتن در معرض نور خورشید می تواند منجر به کاهش بیلی روبین گردد. این فرضیه آغاز کشف و پیشرفت روش درمانی فتوتراپی (نوردرمانی) تلقی می شود. در حال حاضر قرار دادن نوزاد در معرض نور آفتاب جهت کاهش زردی نوزاد به دلیل خطر آفتاب سوختگی توصیه نمی شود.

فتوتراپی (نوردرمانی): مزایا و محدودیت‌های درمان زردی با نوردرمانی (فوتوتراپی)

هدف اولیه فوتوتراپی کاهش سطح بیلی روبین و یا کاهش روند افزایشی در غلظت بیلی روبین می باشد که در نهایت می تواند منجر به کاهش سمیت بیلی روبین، تعویض خون و کاهش تشدید مراقبت شود. در صورتی که سطح بیلی روبین نوزاد، ۲ میلی گرم بر دسی لیتر از آستانه شروع فتوتراپی (نوردرمانی) فاصله داشته باشد فتوتراپی آغاز می شود . در این روش کودک زیر یک دستگاه با لامپ خاص قرار گرفته و پرتوهای لامپ، بیلی روبین را به گونه ای تغییر می دهد که از طریق ادرار یا مدفوع قابل دفع باشد و از این طریق سطح بیلی روبین کاهش می یابد.

انواع فتوتراپی (نوردرمانی)

انواع فوتوتراپی عبارتند از:

1- فتوتراپی UVA(320-400nm) و  UVA-1(340-400nm): در این نوع فتوتراپی از نور UVنوع A با طول موج استفاده می گردد. این نوع فتوتراپی در مناطقی که چین های پوستی وجود دارد قابل استفاده نیست.

2- فوتوتراپی UVB (270-350nm) با باند وسیع: در این نوع فتوتراپی از نور UVنوع B استفاده می گردد. این نوع فتوتراپی در مناطقی که چین های پوستی وجود دارد قابل استفاده نیست.

3-فتوتراپی UVB (311-313nm) با باند باریک(nbUVB) : در این نوع فوتوتراپی از محدوده باریک تری از طول موج های UVB  استفاده می شود که می تواند به مناطق خاص تری، حتی چین های پوستی نیز برسد.

4- فتوتراپی همراه پسورالن (PUVA): این درمان با نور UVA به همراه دارویی به نام پسورالن انجام می شود که قبل از فتوتراپی مصرف می شود. این دارو پوست را نسبت به نور حساس تر می کند. پسورالن را می توان به صورت قرص مصرف کرد یا روی پوست مالید.

5- فتوتراپی لیزری: در این نوع فتوتراپی از لیزر اگزایمر استفاده می شود که یک نورUV ساطع می کند. با استفاده از این روش می توان اشعه را به نقطه خاصی از بدن هدایت کرد.

6- فتوتراپی فیبرواپتیک: در این مطالعه نور را توسط یک فیبر نوری به یک پتو می تابانند و پتو را به دور کودک می پیچند.

طول مدت انواع فتوتراپی (نوردرمانی)

اولین درمان با فوتوتراپی معمولاً بسیار کوتاه است و ممکن است در حد چند ثانیه به طول بیانجامد. درمان به ندرت بیشتر از چند دقیقه طول می کشد. طول جلسات فتوتراپی (نور درمانی) بسته به نوع پوست بیمار و قدرت نور متفاوت است. به طور کلی هر هفته چندین درمان با فتوتراپی لازم است و طول درمان به نوع فتوتراپی بستگی دارد:

• درمان باند پهن تقریباً به ۳ تا ۵ جلسه در هفته نیاز دارد.
• درمان باند باریک به ۲ تا ۳ جلسه در هفته نیاز دارد.
• درمان های PUVA معمولاً به حدود ۲۵ درمان در یک دوره ۲ الی۳ ماهه نیاز دارند.
• لیزر درمانی معمولاً دو بار در هفته انجام می شود و برای پاکسازی پوست به جلسات کمتری نیاز است.

لامپ‌های مورد استفاده در فتوتراپی (نوردرمانی)

1- لامپ های  LED(Light Emitting Diodes)

به طور معمول، تابش طیفی بهینه بین ۲۵ الی۳۰ میکرووات / سانتی‌متر مربع / نانومتر می باشد. اگرچه تابش طیفی بالاتر ۳۰ الی ۳۵ میکرووات / سانتی‌متر مربع / نانومتر ممکن است در موارد شدیدتر مورد استفاده قرار گیرد. از مزایای این لامپ های LED می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• پهنای باند باریکتری دارند.
• گرمای کمتری تولید می کنند، اما شدت نور بیشتری دارند و تأثیر آنها بر زردی بیشتر است.
• این لامپ ها کوچک، سبک ، غیر شکننده و مصرف برق پایینی دارند.
• پایداری نور این لامپ ها برای استفاده طولانی مدت زیاد است و از شدت آن کاسته نمی شود.

2- لامپ های هالوژنی

در فتوتراپی با لامپ های هالوژنی از لامپ های ۲۱ ولتی و ۱۵۰ واتی در فاصله ۴۵ الی ۵۰ سانتی متری نوزاد استفاده می گردد. در این روش گرمای زیادی تولید می گردد. به همین دلیل از فن خنک کننده و شیشه های آلومینوسیلیکاتی برای جلوگیری از آسیب لامپ استفاده می گردد.

3- لامپ های فلورسنت

رایج ترین منبع نور مورد استفاده در فتوتراپی (نور درمانی) لامپ های فلورسنت هستند. این لامپ ها نور آبی با طول موج ۴۰۰ الی۵۲۰ نانومتر ساطع می کنند. قرار دادن آن به طور مستقیم در کنار نوزاد دوز خروجی را به میزان قابل توجهی کاهش می دهد و گرمای زیادی تولید می کند و به نوزاد آسیب می زند. همچنین لامپ های فلورسنت متراکمی وجود دارند که کوتاه (5 تا 7 اینچ) تا شده و چند لایه هستند که نور آبی و سفید ساطع می کنند. لامپ های فلورسنت متراکم گرمای زیادی تولید نمی کنند، بنابراین می توان آنها را در فاصله نسبتاً کوتاهی از نوزاد قرار داد.

میزان مورد نیاز فتوتراپی (نوردرمانی)

کاهش در سطح بیلی روبین تام سرم در فتوتراپی (نور درمانی) وابسته به دوز فتوتراپی (اندازه گیری شده به عنوان میکرو وات بر سانتی متر مربع) است که بر اساس کیفیت طیفی منبع نور مورد استفاده (محدوده طول موج و پیک)، شدت تابش (Irradiance)، فاصله بین منبع نور و پوست نوزاد و سطح بدن در معرض میدان تابش (Exposed Body Surface Area) محاسبه می­باشد.

این عوامل همه در کنار هم شاخصی جهت تجویز دوز مناسب از فتوتراپی (نور درمانی) را ارائه می‎دهند. تحت فتوتراپی استاندارد، یک نوزاد معمولاً از فاصله ۱۰ الی ۱۵ سانتی متری در مقطع۳۰ * ۶۰ سانتی متر مربع قرار می‌گیرد که مطابق با دستورالعمل آکادمی اطفال آمریکا سال ۲۰۲۲ (2022 American Academy of Pediatrics) است و عمدتاً بر پیشگیری از هایپربیلی روبینمی شدید تمرکز دارد. در  نوزادانی که سطح بیلی روبین تام سرم به سرعت در حال افزایش است، با افزودن منابع نور اضافی، افزایش قرار گرفتن سطح بدن در معرض نور یا افزایش شدت تابش منبع نور، دوز فتوتراپی افزایش می یابد تا میزان دفع بیلی روبین افزایش و احتمال نیاز به فتوتراپی کاهش یابد.

سطح آغاز فوتوتراپی (نوردرمانی) در زردی نوزادان

 دستگاه‌های فتوتراپی (نوردرمانی)

نسل اول

پرکاربردترین لامپ ها در این دستگاه لامپ های فلورسنت هستند. اگرچه این لامپ ها ارزان و مقرون به صرفه هستند اما انتشار نور و شدت در آن ها به مرور زمان کاهش می یابد. لازم به ذکر است که در این نوع فتوتراپی (نوردرمانی) باید چشم و اندام تناسلی نوزاد پوشانده شود.

نسل دوم

فتوتراپی فیبر نوری فناوری جدیدی است که برای درمان زردی نوزادان با استفاده از فیبرهای نوری استفاده می شود. در این نوع دستگاه منبع نور یک لامپ هالوژن کوارتز است که نور را ساطع می کند و از طریق فیبر نوری به پدها می رسد. این دستگاه دارای قدرت و تابش طیفی کم است، زیرا بدن مقداری از تشعشعات را جذب می کند. با این حال، دارای مزایایی است که این دستگاه را نسبت به دستگاه نسل اول مناسب تر می کند. از جمله این مزایا می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• درمان و مراقبت از نوزاد بدون جدایی از مادر.
• عدم آسیب شبکیه و عوارضی مانند التهاب، سوزش قرنیه یا چشم و غیره به دلیل انتقال مستقیم نور به بدن نوزاد.

نسل سوم

در این نوع فتوتراپی، هم دستگاه های نسل اول و هم نسل دوم (فیبر نوری) به طور همزمان استفاده می شوند. این فتوتراپی یک دستگاه دوگانه است که شامل دستگاه نسل اول و دوم می باشد. این نسل از دستگاه های فتوتراپی بیشتر در موارد زردی بسیار بالا نوزادان استفاده می شوند.

عوارض فتوتراپی (نوردرمانی)

خطرات فتوتراپی قابل توجهی از فتوتراپی نوزادان دیده می شود که برخی از آن ها عبارت اند از:

• عوارض پوستی و سوختگی
• کم آبی
• تب
• تحلیل شبکیه چشم
• اسهال
• هایپوکالمی
• آسیب به دستگاه تناسلی
• سندرم نوزاد برنز
• ترومبوسیتوپنی
• انتروکولیت نکروزان

فتوتراپی (نوردرمانی)؛ عوارض فتوتراپی و راهکارهای مقابله با آن‌ها چیست؟

از آنجا که عوارض فتوتراپی در نوزادان بسیار خطرناک است و حتی می تواند منجر به مرگ نوزاد شود انتظار می رود که مطالعات آینده در جهت شناسایی درمان های جایگزین با عوارض جانبی کمتر (مانند درمان های گیاهی) گام بردارند و نیاز به انجام روش فتوتراپی در نوزادان به حداقل برسد.

امروزه قطره زردی نئوناستر بر پایه گیاهی (شیرخشت) نتایج بسیار مثبتی در کاهش زردی از خود نشان داده است. همچنین استفاده از این قطره در کنار فتوتراپی نیز امکان پذیر بوده و مدت زمان بستری نوزاد و میزان مورد نیاز فتوتراپی را کاهش می‌دهد.

آشنایی با نحوه تشکیل، ترکیبات و مکانیسم اثر شیرخشت

جمع‌بندی

فوتوتراپی (نوردرمانی) از جمله روش‌های درمان زردی نوزاد بوده که با تغییر بیلی‌روبین میزان دفع آن را افزایش می‌دهد. با توجه به عوارض فتوتراپی درمان‌های جایگزین یا کاهنده میزان مورد نیاز آن مانند قطره نئوناستر شرکت آرام پیشداد ارس آزما بسیار موثر است. در ادامه به توضیح زردی نوزاد و روش‌های درمان آن می‌پردازیم.

زردی

زردی نوزادان از جمله بیماری های بسیار شایع می‌باشد که به دلیل افزایش سطح بیلی روبین در نوزادان اتفاق می‌افتد (انواع زردی نوزادان). از نشانه های زردی نوزادان می‌توان به زرد شدن رنگ پوست و صلبیه اشاره کرد. هرچه میزان زردی شدت بیشتری به خود بگیرد، زردی به ترتیب در قسمت هایی نظیر گردن، سینه و حتی پای نوزاد نیز مشاهده می­شود.

زردی نوزادان: دلایل، انواع و روش‌های درمان زردی نوزادان

دلایل زردی

افزایش سطح بیلی روبین در نوزادان می تواند به دلایل مختلفی از جمله بیماری های ژنتیکی، عدم تکامل کبد نوزاد در جهت پاکسازی بیلی روبین خون، تداخلات گروه خونی مادر و جنین، عدم تغذیه مناسب از شیر مادر و عدم شیردهی مناسب به کودک باشد .

درمان زردی

روش های درمانی متفاوتی برای زردی وجود دارد که از میان آن ها فتوتراپی (نوردرمانی) و تعویض خون جز روش های استاندارد درمان فتوتراپی می باشند (چه زمانی تعویض خون برای زردی بچه انجام دهیم؟). از سایر روش های درمانی زردی نیز می توان به تجویز ایمونوگلوبولین ها، داروهایی نظیر فیبرات ها و فنوباربیتال و همچنین استفاده از فرآورده های گیاهی نظیر شیرخشت اشاره کرد.

درمان زردی: بهترین روش درمان زردی نوزادان

با توجه به عوارض دارویی، فتوتراپی و تعویض خون در درمان زردی، استفاده از ترکیبات گیاهی ایمن‌تر است.

راهکار های درمان سنتی زردی نوزاد

شیرخشت در پیشگیری و درمان زردی نوزاد به تنهایی یا به همراه فوتوتراپی مورد استفاده قرار می گیرد. شیرخشت به همراه فوتوتراپی می تواند مدت زمان فوتوتراپی را کاهش دهد و در نتیجه عوارض و هزینه های درمانی نیز کاهش یابد.

قطره شیرخشت برای درمان زردی بچه ضرر دارد یا خیر

قطره خوراکی نئوناستر، یک فراورده طب سنتی است که با روش های منحصر به فرد، از عصاره آبی مان شیرخشت تهیه شده است. نئوناستر با توجه به نوآوری در فرمولاسیون، محصولی موثرتر، پایدارتر و ایمن تر نسبت به محصولات مشابه است.

عوارض عدم درمان زردی

زردی نوزادان در صورت عدم درمان به‌موقع می‌تواند منجر به عوارض جدی شود، از جمله کرن ایکتروس، که یک نوع آسیب مغزی ناشی از تجمع بیلی‌روبین در مغز است. این وضعیت می‌تواند باعث مشکلات جدی عصبی مانند اختلالات شنوایی، کاهش توانایی‌های حرکتی، عقب‌ماندگی ذهنی و در موارد شدیدتر فلج مغزی شود. کرن ایکتروس بیشتر در نوزادانی رخ می‌دهد که زردی شدید یا طولانی‌مدت دارند و به‌موقع درمان نمی‌شوند. از این رو، تشخیص و درمان سریع زردی نوزادان اهمیت حیاتی دارد تا از چنین پیامدهای جبران‌ناپذیری جلوگیری شود (برای کسب اطلاعات بیشتر به مقاله بی توجهی به درمان به موقع زردی نوزاد چه عواقبی دارد ؟ مراجعه کنید).

علائم بهبود زردی

با بهبود زردی زردی چشم و گردن و پا از بین می ‌رود و رنگ ادرار و مدفوع نوزاد به رنگ طبیعی خود باز می ‌گردد. در نهایت میزان بی ‌قراری و گریه‌ های شدید کودک کم می ‌شود و تمایل نوزاد به شیر خوردن بیشتر می ‌شود.

زردی از جمله بیماری‌های شایع دوران نوزادی است که در صورت عدم درمان می‌تواند منجر به عقب ماندگی ذهنی، مشکلات شنوایی و سایر بیماری‌ها در نوزاد شود. با توجه به عوارض افزایش بیلی روبین توصیه گایدلاین جدید آکادمی اطفال آمریکا ۲۰۲۲ پیشگیری از وقوع زردی می باشد. به همین دلیل بهتر است از پیش از وقوع زردی درمان ها و اقدامات لازم انجام گیرد. بر اساس گایلاین جدید آکادمی اطفال آمریکا سطح آغاز فوتوتراپی و تعویض خون افزایش یافته است. در این میان استفاده از قطره نئوناستر می‌تواند بسیار موثر بوده و از تشدید زردی جلوگیری کند.

نویسنده

دکتر نریمان لشگری

محقق و داروساز