خطرناک ترین انواع سرفه در کودکان و درمان آن‌ها

انواع سرفه درمان سرفه درمان سرفه در کودکان درمان سرفه کودکان دلایل سرفه سرفه سرفه در کودکان سرفه کودکان

خطرناک ترین انواع سرفه در کودکان و درمان آن‌ها

سرفه در کودکان یکی از مشکلات شایع تنفسی است که می‌تواند نشانه‌ای از عفونت یا بیماری‌های مزمن باشد. سرفه انواع مختلفی دارد که برخی می‌توانند خطرناک باشند. شناخت انواع سرفه، انواع خطرناک آن و علائم، دلایل سرفه میتواند به درمان آن کمک کند. در این مقاله به خطرناک ترین سرفه و روش‌های درمان آن می‌پردازیم.

سرفه یک رفلکس طبیعی است که برای پاک‌سازی راه‌های هوایی از ترشحات، ذرات خارجی و عوامل بیماری‌زا رخ می‌دهد. بااین‌حال، برخی از انواع سرفه می‌توانند نشان‌دهنده بیماری‌های جدی باشند که نیاز به مداخله پزشکی دارند. این مقاله به‌طور جامع انواع خطرناک سرفه در کودکان را بررسی کرده و شایع‌ترین علل و درمان آن را بر اساس شواهد علمی تشریح می‌کند. همچنین، به مسئله سرفه در محیط‌های مدرسه پرداخته می‌شود، زیرا این محیط‌ها می‌توانند نقش مهمی در گسترش بیماری‌های عفونی داشته باشند.

انواع خطرناک سرفه در کودکان

سرفه همراه با خس‌خس (Wheezing Cough)

ویژگی‌ها:

صدای خس‌خس در هنگام بازدم
سختی در نفس کشیدن
تشدید سرفه در شب و هنگام فعالیت بدنی

مکانیسم پاتوفیزیولوژیک:

این نوع سرفه به دلیل تنگی مجاری هوایی تحتانی (برونشیول‌ها) رخ می‌دهد که می‌تواند ناشی از التهاب، انقباض عضلات صاف یا افزایش ترشح مخاط باشد. این وضعیت در بیماری‌هایی مانند آسم و برونشیولیت دیده می‌شود.

سرفه پارس‌مانند (Barking Cough) یا سرفه کروپ

ویژگی‌ها:

صدای پارس‌مانند (مشابه صدای فوک)
گرفتگی صدا
بدتر شدن علائم در شب
تنگی نفس و استریدور (stridor)

سرفه در شب کودکان چرا خواب رامختل میکند؟و راهکارهای مقابله با آن چیست؟

مکانیسم پاتوفیزیولوژیک:

سرفه کروپ ناشی از التهاب حنجره و نای است که معمولاً در اثر عفونت ویروسی ایجاد می‌شود. التهاب باعث تنگی راه هوایی فوقانی و در نتیجه تولید صدای خشن هنگام تنفس می‌شود.

سرفه مداوم (Chronic Cough)

ویژگی‌ها:

سرفه‌ای که بیش از ۴ هفته ادامه دارد.
ممکن است خشک یا همراه با خلط باشد.

مکانیسم پاتوفیزیولوژیک:

سرفه مزمن می‌تواند ناشی از تحریک پایدار گیرنده‌های سرفه در نای و برونش‌ها باشد. علل احتمالی آن شامل آسم، رفلاکس معده به مری (GERD)، عفونت‌های مزمن مانند سیاه‌سرفه و فیبروز کیستیک است.

سرفه در کودکان؛ آیا سرفه در کودکان نشانه آسم است؟

سرفه خونی یا همراه با خلط چرکی (Hemoptysis or Purulent Cough)

ویژگی‌ها:

وجود خون در خلط
خلط زرد یا سبز غلیظ
تب، تعریق شبانه و کاهش وزن (در صورت وجود عفونت شدید)

مکانیسم پاتوفیزیولوژیک:

این نوع سرفه معمولاً به دلیل آسیب به عروق خونی کوچک در مجاری تنفسی یا عفونت‌های باکتریایی شدید ایجاد می‌شود. بیماری‌هایی مانند سل، برونشکتازی، سینه‌پهلو و عفونت‌های قارچی می‌توانند این نوع سرفه را ایجاد کنند.

سرفه خلط دار؛ علائم، دلایل و درمان آن در کودکان

سرفه ناگهانی همراه با خفگی (Sudden Choking Cough)

ویژگی‌ها:

شروع ناگهانی
مشکل شدید در تنفس
تغییر رنگ پوست به آبی (سیانوز) در موارد شدید

مکانیسم پاتوفیزیولوژیک:

این سرفه معمولاً ناشی از ورود جسم خارجی به راه‌های هوایی است. گیر افتادن جسم خارجی می‌تواند باعث انسداد نسبی یا کامل مجاری هوایی شود که در صورت عدم مداخله فوری، ممکن است منجر به خفگی شود.

انواع مختلف سرفه بر اساس طول مدت سرفه

سرفه حاد:

سرفه ای که کمتر از دو هفته طول بکشد

سرفه های تحت حاد یا مداوم:

دو تا چهار هفته طول بکشد

سرفه مزمن:

بیش از چهار هفته طول بکشد

بررسی علل انواع سرفه‌های حاد و تحت حاد

سرفه حاد و تحت حاد در کودکان معمولاً به دلیل عفونت ویروسی دستگاه تنفسی ایجاد می شود که به طور کلی در 90 درصد از کودکان در عرض یک تا سه هفته برطرف می شود. عفونت های قسمت فوقانی و سپس عفونت های دستگاه تنفسی تحتانی علت اصلی سرفه حاد هستند. سایر علل سرفه حاد ممکن است شامل آسم، ذات الریه یا سیاه سرفه باشد. در صورت سرفه حاد در کودکان نیز باید به استنشاق جسم یا ماده خارجی مشکوک بود.

سرفه حاد ممکن است نشان دهنده شروع یک بیماری سرفه مزمن باشد که ممکن است ناشی از عفونت های ویروسی مکرر باشد.

بررسی علل انواع سرفه مزمن در کودکان

عفونت تنفسی مداوم
سرفه پس از ویروسی
برونشیت مزمن
برونشکتازی
فیبروز کیستیک
سیاه سرفه و سل
قرار گرفتن در معرض دود سیگار
آسم، سرفه عادتی
سندرم سرفه راه هوایی فوقانی
رفلاکس معده- مری

در سرفه مزمن، برونشیت ویروسی عود کننده بسیار شایع است که در آن حملات سرفه همراه با برونشیت به دلیل عفونت های ویروسی دستگاه تنفسی فوقانی رخ می دهد.

انواع مختلف سرفه بر اساس عامل سرفه

عفونت های ویروسی

عفونت های ویروسی ممکن است باعث دوره های طولانی سرفه مداوم شوند. سرفه‌های ویروسی خود محدود شونده می‌باشند و بیش از 8 هفته طول نمی کشد و پس از عفونت های ویروسی یا ویروس مانند ادامه می یابد. تعجب خواهید کرد اگر بدانید که یک کودک سالم پیش دبستانی می تواند هر سال تا 8 دوره عفونت تنفسی ویروسی همراه با سرفه داشته باشد که هر کدام حدود 10 روز طول می کشد.

سرفه عادتی

این نوع سرفه می تواند گهگاه پس از یک عفونت تنفسی ویروسی ساده و بدون هیچ دلیل فیزیکی مشخصی ادامه یابد. سرفه‌های عادتی، سرفه‌های خشک و تکراری هستند که به آنها سرفه‌های «بوق‌دار» نیز می‌گویند. سرفه معمولاً زمانی که کودک بیدار است و خواب نیست مشاهده می شود.

خروسک (کروپ)

خروسک عفونت تنفسی است که کودکان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. عفونت‌های ویروسی شایع‌ترین علت این بیماری به‌شمار می‌آیند. کروپ باعث متورم شدن حنجره و نای (تراشه) کودک و مجرای هوایی زیر طناب‌های صوتی می‌شود، درنتیجه، باعث ایجاد صدای نامنظم و دشوار شدن تنفس می‌گردد.

سرفه همراه خس خس

سرفه همراه با خس خس سینه هنگام بازدم ممکن است نشان دهنده آسم باشد. در آسم، ریه‌ها و راه‌های هوایی به راحتی ملتهب می‌شوند، زمانی که کودک شما در معرض آلرژن‌های خاصی مانند استنشاق گرده یا سرماخوردگی یا سایر عفونت‌های تنفسی قرار می‌گیرد. همچنین باعث تنگی نفس در کودکان می شود.

سیاه سرفه

سرفه شدید یا سیاه سرفه معمولاً با عفونت باکتریایی (سیاه سرفه) همراه است. در هفته اول سرفه، کودکان ممکن است آبریزش بینی و علائمی شبیه آنفولانزا داشته باشند و دوره سیاه سرفه می تواند تا 6 هفته طول بکشد. همچنین ممکن است به نظر برسد که برخی از کودکان هنگام سرفه دچار خفگی یا تنگی نفس یا ناتوانی در تنفس می شوند.

سرفه خفه کننده

اگر کودک شما یک دوره خفگی بسیار ناگهانی دارد. یا یک دوره خفگی و سپس سرفه خشک داشته باشد، ممکن است مربوط به استنشاق جسم خارجی مانند یک اسباب بازی یا یک لقمه غذا باشد. این اپیزودها ممکن است ظریف باشند و معمولاً در کودکان کوچکتر در حدود دو تا چهار سال رخ می دهد

سرفه تحریک‌کننده

کودکانی که در معرض آلاینده‌های محیطی مانند اگزوزهای ناشی از سوختن چوب، آلودگی هوا و اگزوز وسایل نقلیه یا دود تنباکو هستند، در معرض خطر ابتلا به سرفه‌های تحریک‌کننده هستند. این نوع سرفه ممکن است در ادامه بدتر شود و با آسم یا رینیت همراه باشد.

به عنوان یک قاعده کلی، هر چه کودک کوچکتر باشد، احتمال مشکلات تنفسی بیشتر است. نوزادان و کودکان نوپا راه‌های هوایی کوچک‌تری دارند، بنابراین در حالی که انقباض یا تورم ممکن است برای بچه‌های بزرگ‌تر مضر نباشد، می‌تواند باعث مشکلات تنفسی کوکان کوچک‌تر شود. هر زمان که به نظر می رسد کودکی برای دریافت هوای کافی تلاش می کند، لازم است فوراً به اورژانس پزشکی مراجعه شود.

درمان سرفه در کودکان

درمان خانگی سرفه در کودکان

با استفاده از درمان‌های طبیعی و خانگی سرفه در کودکان اغلب می تواند درمان یا تحت کنترل باشد (درمان سرفه در کودکان: موثرترین روش درمان سرفه در کودکان چیست؟):

مصرف مایعات زیاد

هیدراته ماندن می تواند به کودکان در مبارزه با سرماخوردگی کمک کند. نوشیدن مایعات گرم مانند چای بدون کافئین، آبگوشت یا آب داغ همراه با لیمو می تواند با شل شدن مخاط و تسکین گلودرد به تسکین سرفه کمک کند.

افزایش رطوبت محیط

هوای خشک می تواند سرفه کودک را بدتر کند. قراردادن یک بخور سرد نزدیک محل خواب کودک مرطوب کردن گلو، کاهش سوزش گلو و راحت تر کردن تنفس به کاهش سرفه کمک کند.

آب نمک و قطره بینی

احتقان بینی می‌تواند سبب افزایش سرفه کودک شود. گرفتگی بینی منجر به تنفس با دهان و در ادامه تحریک گلوی و سرفه می‌شود.

مصرف عسل

یک قاشق چای خوری عسل می تواند در بهبود سرفه و تسکین گلو درد کودکان موثر باشد. (این داروی سرفه فقط برای کودکان بالای 1 سال توصیه می شود.)

عسل در تسکین گلودرد: بررسی مکانیسم‌های علمی

غرغره با آب نمک

مخلوط نصف قاشق چایخوری نمک با یک لیوان آب گرم و سپس غرغره توسط کودک.(این روش معمولاً برای کودکان بالای 6 یا 7 سال که می توانند آب نمک را بدون قورت دادن آن غرغره کنند، مناسب است.)

-افزایش ارتفاع سر کودک در زمان خواب (کودکان بالای دو سال) و افزایش ارتفاع سر کودک با تخلیه احتقان و کاهش سرفه مربوط به ترشحات پس از بینی موثر است.

درمان‌های گیاهی سرفه در کودکان

پیچک(عشقه) به عنوان یک خلط‌آور طبیعی شناخته می‌شود که به باز کردن راه‌های تنفسی کمک می‌کند. مواد مؤثره موجود در پیچک با کاهش چسبندگی مخاط به کاهش سرفه‌های خلطی کمک می‌کنند.
سرخارگل با تقویت سیستم ایمنی بدن، به کاهش علائم عفونت‌های تنفسی مانند سرفه کمک می‌کند. این گیاه دارای خواص ضدالتهابی و ضد ویروسی است که می‌تواند در بهبود علائم سرفه و گلودرد مؤثر باشد
آویشن حاوی تیمول و کارواکرول است که خاصیت ضدالتهابی و ضدعفونی‌کننده دارند. این گیاه به تسکین سرفه‌های خشک و خلط‌دار کمک کرده و در کاهش التهاب گلو مؤثر است
گل ختمی با افزایش مخاط و ایجاد لایه‌ای محافظ روی دیواره گلو، تحریک و التهاب ناشی از سرفه را کاهش می‌دهد. ختمی به عنوان یک نرم‌کننده طبیعی گلو و تسکین‌دهنده سرفه عمل می‌کند.
شیرین بیان با کاهش التهاب گلو و مجاری تنفسی منجر به آرامش عضلات دستگاه تنفسی و در نهایت کاهش سرفه و تسریع روند درمان می‌شود.
بابونه مصرف فرارورده‌های حاوی بابونه به ویژه در شب با بهبود خواب کودک و کاهش التهاب مجاری تنفسی منجر به افزایش آرامش کودک و کاهش میزان سرفه در زمان استراحت می‌شود.

شربت کودی و شربت کونایت شرکت آرام پیشداد ارس آزما هر دو از عصاره گیاهانی مانند برگ پیچک (عشقه)، ریشه و اندام هوایی سرخارگل، برگ آویشن و گل ختمی تشکیل شده‌اند. این شربت‌ها به عنوان درمان‌های مناسب برای سرفه، احتقان قفسه سینه و برونشیت شناخته می‌شوند. همچنین شربت کونایت با داشتن عصاره گیاهی بابونه آلمانی به بهبود وضعیت خواب نیز کمک می‌کند. طعم ویژه این محصولات باعث سهولت در استفاده آنها برای هر دو گروه سنی کودکان و بزرگسالان می‌شود.

یکی از مشکلات که والدین کودکان با آن مواجه هستند، عدم مصرف یا سختی در مصرف دارو توسط کودکان است. شرکت آرام پیشداد ارس آزما با محصول آب نبات لالی خود که دارای عصاره آویشن، عسل و ویتامین C نیز می باشد این مشکل را حل کرده چرا که مصرف آب نبات بسیار مورد علاقه کودکان می باشد. به همین دلیل آب نبات های لالی انتخابی بسیار مناسب برای تسکین سرفه در در کودکان به شمار می آیند.

آب نبات گلودرد چیست و چگونه گلو را تسکین می‌دهد؟

نتیجه‌گیری

سرفه در کودکان می‌تواند طیفی از علل خوش‌خیم تا بیماری‌های جدی را شامل شود. شناخت ویژگی‌های مختلف سرفه و بررسی دقیق دلایل آن می‌تواند به تشخیص به‌موقع و درمان مؤثر کمک کند. در محیط‌های مدرسه، رعایت اصول بهداشتی و مدیریت صحیح بیماری‌های تنفسی نقش مهمی در کاهش شیوع عفونت‌ها دارد. والدین و معلمان باید به علائم هشداردهنده سرفه توجه کرده و در صورت لزوم اقدامات درمانی مناسب را انجام دهند. در ادامه به دلایل و درمان سرفه می‌پردازیم.

سرفه چیست؟

سرفه یک رفلکس محافظتی است و کودکانی که هیچ نشانه ای از بیماری ندارند ممکن است به طور متوسط 11 بار در روز سرفه کنند. یکی از مکانیسم داخلی بدن برای محافظت از راه های هوایی و مبارزه با عفونت سرفه است. سرفه هم علامت بیماری و اما همچنین نشانه حال بهبود است. با این حال، سرفه‌ها می‌توانند آزاردهنده باشند و گاهی اوقات می‌توانند نشانه‌ای از مشکلات نگران‌کننده‌تر باشند. اگرچه سرفه با از بین بردن مخاط، مواد تحریک‌کننده و عفونت‌ها از دستگاه تنفسی جهت محافظت از بدن کودک رخ می‌دهد اما علائم هشداردهنده‌ای وجود دارد که برای مدیریت سرفه در کودکان باید به ‌آن‌ها توجه کرد.

شایع‌ترین دلایل سرفه در کودکان

عفونت‌های ویروسی

ویروس‌هایی مانند رینوویروس، ویروس آنفلوآنزا و ویروس سنسیشیال تنفسی (RSV) از علل شایع سرفه در کودکان هستند. این ویروس‌ها باعث التهاب مخاط دستگاه تنفسی شده و سرفه را تحریک می‌کنند.

آسم و بیماری‌های آلرژیک

در کودکان مبتلا به آسم، التهاب مزمن راه‌های هوایی و تحریک‌پذیری بیش از حد مجاری تنفسی منجر به بروز سرفه، به‌ویژه در شب و هنگام ورزش، می‌شود.

رفلاکس معده به مری (GERD)

در برخی از کودکان، بازگشت اسید معده به مری می‌تواند منجر به تحریک گیرنده‌های سرفه و ایجاد سرفه مزمن شود.

سیاه‌سرفه (Pertussis)

یک عفونت باکتریایی ناشی از Bordetella pertussis که باعث سرفه‌های شدید و پی‌درپی همراه با صدای “whoop” می‌شود. این بیماری می‌تواند تهدیدکننده حیات در نوزادان باشد.

علائم هشدار دهنده سرفه در کودکان

شروع سرفه در نوزاد تازه متولد شده
سرفه در هنگام تغذیه
شروع ناگهانی سرفه یا سابقه خفگی که ممکن است نشان دهنده استنشاق جسم خارجی باشد
سرفه مزمن و مرطوب همراه با تولید خلط
سرفه های مداوم، بی وقفه یا تشدید شونده
سرفه همراه با علائم دیگری مانند تنگی نفس، تنفس سریع، تعریق شبانه، کاهش وزن یا هموپتیزی (یا سرفه خونی)

سرفه در مدرسه: تأثیرات و اقدامات پیشگیرانه

محیط‌های آموزشی به دلیل تجمع کودکان، یکی از مهم‌ترین مکان‌ها برای انتقال عفونت‌های تنفسی هستند. سرفه در مدرسه می‌تواند باعث گسترش بیماری‌های عفونی و کاهش تمرکز دانش‌آموزان شود.

دلایل شایع سرفه در مدرسه

عفونت‌های ویروسی
آلرژی به گرد و غبار یا مواد شیمیایی
تماس با دود سیگار یا آلودگی هوا
رفلاکس معده ناشی از استرس مدرسه

راهکارهای کنترل سرفه در محیط آموزشی

– رعایت بهداشت فردی: شست‌وشوی دست‌ها، استفاده از ماسک و ضدعفونی سطوح
– تهویه مناسب کلاس‌ها: کاهش تجمع ویروس‌ها در هوا
– اطلاع‌رسانی به والدین: در صورت مشاهده سرفه‌های شدید یا پایدار، والدین باید کودک را نزد پزشک ببرند

چه زمانی باید برای سرفه کودکان به پزشک مراجعه کرد؟

تغییر در تنفس کودک به صورت افزایش شدید سرعت تنفس و یا تنفس سخت کودک به طوریکه; برا تنفس به سختی تلاش کند.
تغییر رنگ لب، صورت و زبان کودک به آبی یا تیرگی
تب بالا (به خصوص سرفه بدون بینی گرفته یا آبریزش بینی)
سن کم‌تر از ۳ ماه، تب همراه با سرفه به مدت بیشتر از یک ساعت
سرفه همراه با استفراغ خونی
سرفه همراه با تنفس با صدای شدید و بلند
سرفه همراه با کم آبی (علائمی مانند: گیجی، خواب آلودگی، دهان خشک یا چسبناک، چشم های گود رفته، گریه بدون اشک، کاهش ادرار)

منابع

نویسنده

دکتر نریمان لشگری

محقق و داروساز