-
زگیل تناسلی: علل، عواقب، تشخیص، پیشگیری و درمان زگیل تناسلی
زگیل تناسلی میتواند عواقب خطرناکی همچون سرطان دهانه رحم داشته باشد. به همین دلیل و همچنین جهت جلوگیری از انتقال و گسترش زگیل، تشخیص و درمان زگیل تناسلی میبایست سریعا انجام شود.
زگیل تناسلی (Genital warts) نوعی ضایعه پوستی یا مخاطی است که معمولاً در ناحیه تناسلی، مقعد یا اطراف آن ظاهر میشود و علت اصلی آن ویروس پاپیلوم انسانی (HPV) بهویژه نوعهای ۶ و ۱۱ میباشد. این ویروس از طریق تماس جنسی منتقل میشود و از شایعترین بیماریهای آمیزشی (STD) محسوب میگردد. ضایعات ممکن است برجسته، صاف، گوشتی یا خوشهای شبیه گلکلم باشند و با علائمی مانند خارش، درد، سوزش یا بیعلامت ظاهر شوند. در این مقاله به کلیات زگیل تناسلی و درمان آن میپردازیم.
زگیل: انواع، خطرات، تشخیص، پیشگیری و موثرترین روش های درمان زگیل
زگیل تناسلی چگونه ایجاد میشود؟
این بیماری پس از ورود ویروس HPV به پوست یا مخاط ایجاد میشود. عوامل خطر شامل شروع زودهنگام رابطه جنسی، داشتن شریک جنسی متعدد، نقص ایمنی، وجود زخم یا التهاب در ناحیه تناسلی، و عدم استفاده از وسایل محافظتکننده مانند کاندوم میباشد. گاهی اوقات علائم ماهها یا حتی سالها پس از آلوده شدن ظاهر میشوند، که شناسایی منبع اولیه را دشوار میسازد.
میزان شیوع زگیل تناسلی در ایران و جهان
بر اساس گزارش CDC، سالانه حدود ۱۳ میلیون نفر در آمریکا به HPV مبتلا میشوند. در سطح جهانی، حدود ۵۰۰ میلیون نفر به HPV آلودهاند که بسیاری از آنها بدون علامت هستند. در ایران، مطالعات پراکندهای وجود دارد. براساس یک متاآنالیز در سالهای اخیر، شیوع HPV در زنان ایرانی بین ۹ تا ۲۴ درصد و در مردان بین ۷ تا ۱۷ درصد گزارش شده است. افزایش روابط جنسی محافظتنشده، فقدان واکسیناسیون، و آگاهی پایین از جمله عوامل مؤثر در شیوع این ویروس در کشور هستند.
مکانیسم زگیل تناسلی و صدمات آن
ویروس HPV از طریق تماس مستقیم با پوست یا مخاط وارد بدن میشود و سلولهای اپیتلیال را آلوده میکند. پس از ورود به هسته سلول، ژنوم ویروسی باعث تکثیر سلولهای میزبان و ایجاد ضایعات میشود. برخی از تیپهای HPV با ریسک بالا، مانند ۱۶ و ۱۸، با سرطانهای دهانه رحم (نقش ویروس HPV در سرطان رحم)، آلت تناسلی، مقعد و گلو ارتباط دارند. صدمات زگیل تناسلی شامل احساس شرم، اختلالات روانی، درد فیزیکی، و در مواردی نادر پیشسرطان و سرطان میباشد.
خطرات زگیل تناسلی چیست؟
خطرات زگیل تناسلی از نظر پزشکی و روانی قابلتوجهاند. از جمله:
- خطر ابتلا به سرطان، خصوصاً در صورت آلودگی به HPV تیپ ۱۶ و ۱۸
- انتقال ویروس به دیگران حتی در صورت نداشتن علائم
- خطر عود بیماری پس از درمان
- اختلال در روابط جنسی و روانی
- مشکلات دوران بارداری، مانند انسداد مجرای زایمان
زگیل تناسلی چگونه منتقل میشود؟
انتقال ویروس از طریق تماس مستقیم پوست به پوست در طی فعالیت جنسی (واژینال، دهانی، یا مقعدی) انجام میشود (انتقال ویروسHPV). استفاده نکردن از کاندوم و داشتن شریک جنسی متعدد، شانس ابتلا را افزایش میدهد. این ویروس میتواند از افراد بدون علائم بالینی نیز منتقل شود. خودارضایی، تماس دست با ناحیه آلوده یا استفاده مشترک از وسایل شخصی در تئوری شانس کمی برای انتقال دارند.
آیا زگیل از استخر و مکانهای عمومی منتقل میشود؟
اگرچه ویروس HPV در محیط مرطوب مانند استخر و سونا میتواند تا مدتی زنده بماند، شواهد علمی قوی برای انتقال قطعی از طریق سطوح عمومی وجود ندارد. تماس مستقیم پوست با پوست آلوده، همچنان رایجترین راه انتقال است. اما برای احتیاط، توصیه میشود از استفاده مشترک از وسایل شخصی، نشستن مستقیم در مکانهای عمومی مرطوب و بدون پوشش خودداری شود.
تشخیص خانگی و آزمایشگاهی زگیل تناسلی
تشخیص خانگی اغلب بر اساس مشاهده ظاهری ضایعه انجام میشود، اما تشخیص قطعی باید توسط پزشک متخصص صورت گیرد. معاینه بالینی به همراه روشهایی مانند کولپوسکوپی، اسید استیک ۵٪ (برای تشخیص ضایعات مخفی)، و آزمایشهای مولکولی مانند PCR برای شناسایی DNA ویروس HPV کاربرد دارد. در زنان، آزمایش پاپ اسمیر و HPV-DNA test برای بررسی خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم نیز ضروری است(تشخیص ابتلا به ویروس HPV از تست پاپ اسمیر).
پیشگیری از زگیل تناسلی
مؤثرترین راه پیشگیری، واکسیناسیون است (پیشگیری از ابتلا به زگیل تناسلی با واکسن). واکسن گارداسیل برای دختران و پسران در سنین پیش از شروع روابط جنسی توصیه میشود. سایر راهکارها عبارتند از:
- استفاده منظم از کاندوم
- اجتناب از روابط جنسی پرخطر
- انجام غربالگری منظم
- افزایش آگاهی جنسی و آموزش نوجوانان
- پایبندی به یک شریک جنسی ثابت
درمان دارویی زگیل تناسلی
درمان دارویی شامل استفاده از داروهای موضعی و واکسنهاست:
- پودوفیلوکس (Podofilox): ترکیبی موضعی برای تخریب سلولهای آلوده
- ایمیکیمود (Imiquimod): تقویتکننده ایمنی موضعی
- واکسن گارداسیل (Gardasil): واکسن پروفیلاکتیک برای پیشگیری از تیپهای شایع HPV از جمله ۶، ۱۱، ۱۶، ۱۸. این واکسن برای دختران و پسران ۹ تا ۲۶ ساله توصیه میشود.
درمانهای تهاجمی زگیل تناسلی
در موارد مقاوم یا گسترده، درمانهای تهاجمی توصیه میشود:
- کرایوتراپی (سرمادرمانی): انجماد زگیل با نیتروژن مایع (پیشرفت های جدید در درمان زگیل های پوستی:از کرایتوتراپی تا داروهای نوین)
- الکتروسرجری: استفاده از جریان الکتریکی برای سوزاندن ضایعه
- لیزر CO₂: تخریب زگیل با نور لیزر
- برداشتن جراحی: در صورت زگیلهای بزرگ یا مقاوم
این روشها معمولاً تحت نظر متخصص پوست یا زنان انجام میشوند و نیاز به پیگیری دارند.
درمانهای گیاهی زگیل تناسلی
برخی ترکیبات گیاهی دارای خواص ضدویروسی یا تقویتکننده سیستم ایمنی هستند (درمان های گیاهی زگیل؛ زگیل، انواع، شیوع و درمان های گیاهی موثر در بهبود زگیل)، اگرچه شواهد علمی در حال توسعه است:
- قارچ شیتاکه: حاوی لنتینان، تقویتکننده ایمنی
- روغن درخت چای (Tea Tree Oil): دارای خواص ضدویروسی و ضدباکتریایی
- برگ درخت نخل (Saw Palmetto): دارای اثرات ضدالتهابی، ضد ویروسی و تعدیلکننده ایمنی
پماد وارت اُوِر، حاوی عصاره برگ درخت نخل بوده و حاوی ترکیبات ضدویروسی مؤثری است. اثربخشی این پماد در 2 کارآزمایی بالینی در مرکز پوست و جزام دانشگاه تهران به اثبات رسیده است. با توجه به نتایج این پماد منجر به از بین بردن کامل زگیل در بیش از 68 درصد بیماران میشود. با توجه به اینکه این پماد روی زگیل پوستی بررسی شده است، برای استفاده در زگیل تناسلی حتما با پزشک یا داروساز مشورت شود.
درمان زگیل: روشهای دارویی، تهاجمی و گیاهی
چه زمانی برای زگیل تناسلی به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده هرگونه ضایعه جدید در ناحیه تناسلی، خارش، سوزش، یا سابقه تماس جنسی مشکوک، باید به پزشک مراجعه کرد. افرادی که سابقه HPV دارند نیز باید بهصورت منظم تحت پایش قرار گیرند. زنان باید غربالگری پاپ اسمیر منظم انجام دهند و در صورت مشاهده زگیل، از لحاظ سرطان دهانه رحم بررسی شوند.
نتیجهگیری
زگیل تناسلی میتواند به راحتی منتقل شده و مشکلات جدی مانند سرطان دهانه رحم ایجاد کند. درمانهای گیاهی مانند پماد وارت اُوِر، به دلیل اثرگذاری بالا و عوارض کمتر، گزینه مناسبتری به شمار میآیند. با توجه به اینکه این پماد روی زگیل پوستی بررسی شده است، برای استفاده در زگیل تناسلی حتما با پزشک یا داروساز مشورت شود. همچنین استفاده هم زمان از درمانهای گیاهی و شیمیایی میتواند نتایج بهتری ارائه دهد. استفاده از پماد وارت اُوِر شرکت آرام پیشداد ارس آزما به دلیل از بین بردن کامل زگیلها و جلوگیری از عود مجدد آنها، راهکاری مطمئن و مؤثر برای درمان زگیل به شمار میآید. از این پماد میتوان در کنار سایر درمانها و جهت جلوگیری از عود و بازگشت مجدد بیماری استفاده کرد.
زگیل چیست؟
زگیل یا (Wart) یک نوع رشد خوشخیم و غیرسرطانی در سطح پوست یا مخاط است که به علت عفونت با ویروس پاپیلوم انسانی (HPV) به وجود میآید (انواع زگیل پوستی: علل، راههای انتقال و روشهای درمان). این ویروس باعث تکثیر غیرطبیعی سلولهای سطحی پوست (کراتینوسیتها) شده و منجر به ایجاد ضایعات برجسته، زبر یا صاف در نواحی مختلف بدن میشود. زگیلها معمولاً بدون درد هستند، اما بسته به محل قرارگیری ممکن است با خارش، درد یا ناراحتی همراه باشند. همچنین روشهای درمانی زگیل با توجه به انواع آن میتواند متفاوت باشد (روش های مختلف درمان زگیل پوستی).
انواع زگیل
زگیلها بسته به نوع ویروس HPV و محل درگیری:
- زگیل معمولی (Common Warts)
- ظاهر: برآمده، زبر، گنبدی شکل، به رنگ خاکستری یا قهوهای
- محل شایع: دستها، انگشتان، اطراف ناخنها
- بیشتر در کودکان و نوجوانان
- زگیل کف پا (Plantar Warts)
- ظاهر: سفت، مسطح یا فرو رفته در پوست، همراه با نقاط سیاه کوچک
- محل شایع: کف پاها
- معمولاً دردناک است بهویژه هنگام راه رفتن
- زگیل صاف (Flat Warts)
- ظاهر: صاف، کمبرآمده، کوچک و نرم، به رنگ پوست یا قهوهای مایل به زرد
- محل شایع: صورت، گردن، دستها و پاها
- بیشتر در کودکان و نوجوانان
- زگیل نخمانند (Filiform Warts)
- ظاهر: باریک و کشیده مانند رشته یا نخ، با رشد سریع
- محل شایع: اطراف چشمها، دهان، بینی و گردن
- بیشتر در مردان
- زگیل تناسلی (Genital Warts)
- ظاهر: نرم، مرطوب، گاهی به شکل گلکلم
- محل شایع: ناحیه تناسلی، مقعد، کشاله ران و گاهی دهان
- انتقال: عمدتاً از طریق تماس جنسی
- برخی سویههای HPV تناسلی با سرطان دهانه رحم، مقعد و آلت تناسلی مرتبط هستند.
- زگیل زیر ناخن و اطراف ناخن (Periungual and Subungual Warts)
- ظاهر: زبر و نامنظم، ممکن است باعث تغییر شکل ناخن شود
- محل شایع: زیر یا اطراف ناخنهای دست و پا
- درمان آن دشوارتر است.
نویسنده
محقق و داروساز